haber oku

NAZİLLİ BASMA FABRİKASI: SÜMERBANK

admin ~ 31 Mart 2020 ~ Genel, Manşetler, Yazarlar

Nazilli Sümerbank Basma fabrikası Nazilli için güzel bir kalkınma hamlesi muhteşem bir tanıtım fırsatıydı. Hele o yılları düşünürseniz Türkiye Cumhuriyeti Devletinin kendi eliyle yaptırdığı ilk fabrikadır. Atatürk’ün açtığı son fabrikadır.

Bu aslında Milli Mücadele yıllarında Nazilli’de bulunan Demirci Mehmet Efe’nin Başdanışmanlığını yapan, zamanın İktisat Vekili Celal Bayar’ın hediyesidir. Celal Bayar Birinci Beş Yıllık sanayi Planına imza atarak Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası’nı faaliyet geçirmiştir. Bunun için Sovyetler Birliğinden fabrika yerinin tespit ve sondaj çalışmaları için Ruslar geldi. Ahmet Demirci Efe onlara bizzat yardımcı olup,  onlarla beraber çalışmıştır

Sümerbank gerçekten Nazilli için büyük bir olaydı.  25 Ağustos 1935 yılında temeli atılan Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası 9 Ekim 1937 günü bizzat Cumhuriyetimizin kurucusu Büyük Önder Atatürk tarafından altın anahtarla açıldı.

Atatürk Nazilli’ye trenle gelmiş ve Sümerbank Nazilli Basma Fabrikasına “gıdı gıdı”treni ile gidip gelmiştir.

Fabrikanın makine ve teçhizatının birçoğu Sovyetler Birliğinden gelmişti. Tabi bunları para ile değil de narenciye karşılığında almıştık. Fabrika bize 8 milyon liraya mal olmuştu.

Aslında fabrika ile Atatürk “Sosyal Fabrika Projesi” hayata geçirmek istiyordu. Bu anlamda ilktir. Fabrikanın içerisine laboratuvar, okul, kreş, sanat ve spor imkânlarına sahip kültür binaları, Halk Evi kısacası dört dörtlük bir yerleşke inşa edilmiştir. Sadece sinema salonu 700 kişiliktir. 40 yataklı hastanesi, eczanesi ve araştırma laboratuvarı ile bölgede en iyi hastanesi yapılmış. Kendi elektriğini kendisi üreten sistem kurulmuştur. Hatta bu elektriği şehir merkezine de vermiştir.

2400 kişinin çalıştığı fabrika o günlerde bir yerleşim yeri için ne demektir?

Fabrika Nazilli’yi çok değiştirmiştir. Tarım bile gelişti. Daha fabrika açılmadan Nazilli ve çevre köylere 21.000 kilo akala pamuk tohumu dağıtıldı. Fabrikanın ihtiyacı olan pamuk Nazilliler tarafından yetiştirilmeye başlanmıştı. Artık pamuk yetiştiriciliği önemli bir gelir kaynağı olmuştu. İhtiyaç olan kömürde Aydın, Manisa, Muğla, Denizli geliyordu. Su zaten Büyük Mendereste vardı.

Fabrika sosyal hayatı da çok değiştirmiş. Özellikle bünyesinde kurulan birimlerle Nazilli’yi modern şehir haline getirmiş. Fabrikada balolar, partiler düzenlenmeye başlanmış. Hamam yapılmış. İçeride ressamlar her yerlere ve Nazilli’ye resimler çizmişler. Fabrika korosu kurulmuş.

Ayrıca fabrika bir halkevi kurmuştur. Sümer Halkevi adıyla kurulan halkevi halkı aydınlatmak için çalışmalara başlamıştı.

Açılışı muhteşem olmuş. Başta Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Başvekil Celal Bayar, Genel Kurmay Başkanı Fevzi Çakmak ve büyük bir kalabalıkla açıldı. Fabrika 22 ayar altından yapılmış anahtarla açılmıştır. Fabrikayı bizzat Gazi Mustafa Kemal Atatürk kendi elleriyle,

–Hayırlı olsun dilekleriyle açıldı.

Anahtarı Celal Bayar’ın mendil cebine yerleştirmiştir.

-Altın, milletin hazinesinde durur. Demiş.

Şimdi, Nazilli aslında sadece bir fabrikasını kaybetmedi. Nazilli Her şeyini kaybetti. Can damarı ve geleceğini kaybetti. Yoksa fabrika iyi değerlendirilmiş olsaydı Nazilli sadece nüfus yönüyle bile bugünün beş katı olurdu. Son zamanlarında fabrikayı da siyasiler arpalık olarak kullandılar.

Nazilli’de fabrika açıldıktan sonra her şey fabrikaya göre ayarlanmıştı. Sosyal hayat bile fabrikaya göre işlerdi. Fabrika kapanınca tabir yerindeyse sudan çıkmış balığa döndük.  Sahip çıkamadık elimizdeki altın yumurtlayan tavuğu.

Sümerbank, Nazilli Basma Fabrikası diye kurulmasının yanında ilk müdürü Ahmet Sadullah SÜMER’DİR.

 

*Eğitimci, Yazar-şair Osman GİRGİN’İN “ANILARLA NAZİLLİ” kitabından alınmıştır. “ANILARLA NAZİLLİ” kitabını internette ve Nazilli’deki kitapçılarda bulabilirsiniz.


Etiketler:

habere yorum yapın

Yorumlar kapalı.